Διπλή προβολή / Double feature

          Η ταινία Mutiny on the Bounty του 1962 προσεγγίζει τα πραγματικά περιστατικά της ομώνυμης ανταρσίας του 1789 με κάπως προσχηματικό τρόπο. Μετά από μια σειρά παρεκτροπών ο απάνθρωπος καπετάνιος Bligh καταλήγει στην λάτζα του Bounty μαζί με τους αμετανόητους υποτακτικούς του και όλοι μαζί εγκαταλείπονται στην σκληρή δικαιοσύνη των κυμάτων του Νότιου Ειρηνικού. Ο στασιαστής Fletcher Christian οδηγεί τους συντρόφους του στην εξωτική Ταϊτή σε μια συμβολική επιστροφή στην Εδέμ ή κάπως έτσι…

          Η απίστευτη σκληρότητα του Bligh αλλά και η ακεραιότητα του Christian μάλλον αποτελούν δραματουργικά εργαλεία για την εξιστόρηση μιας ούτως ή άλλως εξωτικής ιστορίας. Το μόνον βέβαιο είναι ότι ο στόχος του ταξειδιού του φορτηγού Bounty, είναι σχεδόν ταυτόσημος με το όνομα του. Μεταφραζόμενο μεταξύ των Αφθονία ή ίσως λίγο πιο επίφοβα, Ανταμοιβή, περιγράφει με τον καλλίτερο δυνατό τρόπο την επιχείρηση μεταφοράς αρτόδεντρων από την Ταϊτή στις Ανατολικές Ινδίες (σημερινή Καραϊβική), στην ουσία στην άλλη άκρη του κόσμου. Η αποστολή, ένα φιλόδοξο πείραμα βοτανικής, αποσκοπούσε στην εγκατάσταση του ιδιαίτερα θρεπτικού αρτόδεντρου στον τελικό προορισμό για την παροχή φθηνής (και... άφθονης;) τροφής στους σκλάβους της Βρετανικής αποικίας. Ένα αδιανόητο πολιτικό πρόγραμμα εξελίσσεται σε μια εντυπωσιακή αποστολή βοτανολογικού ιμπεριαλισμού.
 
          Ο πραγματικός καπετάνιος William Bligh θα παρουσιάσει το 1790 με τίτλο, A Narrative Of The Mutiny, On Board His Majesty's Ship Bounty, την δική του εκδοχή για τα της ανταρσίας και της απίθανης επιστροφής με την λάτζα του Bounty. Το 1792 θα επανέλθει με το εκτενέστερο, A Voyage to the South Sea.

          Εκεί μεταξύ άλλων παρουσιάζονται δύο τομές του αρτόκαρπου, ένα διάγραμμα της μεταποίησης του πρυμναίου αμπαριού του Bounty για την μεταφορά των δενδρυλλίων και σχέδια της λέμβου στην οποία κατέληξαν οι αποπεμφθέντες ναυτικοί.

          Στο Vatel, του 2000, παρακολουθούμε τις περιπλοκές και τα βάσανα της επιμελητείας μιας σχεδόν βασιλικής γιορτής στην Γαλλία του 17ου αιώνα. Ο ομώνυμος χαρακτήρας Francois Vatel, υπήρξε ιδιοφυής μάγειρας αλλά σημαντικότερα ικανότατος τελετάρχης της αυλής του Λουδοβίκου του 2ου των Βουρβόνων-Κοντέ, σημαντικής προσωπικότητας και στρατηγού της εποχής. Ο Vatel θα αυτοκτονήσει τον Απρίλιο του 1671 κατά την εξέλιξη μιας γιορτής που οργανώνει ο Κοντέ προς τιμήν του Λουδοβίκου του 14ου, του Βασιλιά Ήλιου.

          Στην ταινία ο λόγος της αυτοκτονίας συνδέεται με την απώλεια της αξιοπρέπειας και την συνειδητοποίηση, από πλευράς Vatel, των αδύνατων περιστάσεων του έρωτα του για την ανταποκρινόμενη αλλά κοινωνικά απρόσιτη μαρκησία του Σαβινύ. Τα γράμματα της Σαβινύ προς την κόρη της μάλλον περιγράφουν τα περιστατικά χωρίς να επιβεβαιώνουν τις ερωτικές περιπλοκές του σεναρίου της ταινίας αποδίδοντας την αυτοκτονία στην εξάντληση και τα προβλήματα της επιμελητείας, αλλά αυτό έχει μικρή σημασία για μας.

          Αυτό που έχει σημασία είναι ότι ο Vatel, δέκα χρόνια πριν ήταν ο τελετάρχης του πανίσχυρου και ως εκ τούτου τελικώς ανεπιθύμητου Nicolas Fouquet, τον οποίο και ‘εξαφάνισε’ ο Λουδοβίκος ο 14ος. Η γιορτή-πρόκληση, που καταδίκασε τότε τον Fouquet, δόθηκε στο Vaux-le-Vicomte, στο σπουδαιότερο ίσως δείγμα της γαλλικής κηποτεχνίας του 17ου αιώνα από τον αρχιτέκτονα τοπίου Andre le Notre.       

  

          Πέρα από τον ελαφρύ χαρακτήρα του παρόντος σημειώματος, σπαθιά, σάλτα, φωνές ημιάγριων θαλασσόλυκων, καλλονές της Ταϊτής αλλά και υπερβολές κακομαθημένων ευγενών, υπάρχει κάτι ακόμα. Ο ατυχής Vatel ζει τον θρίαμβο και την τραγωδία του στο πλαίσιο της ειδικής φύσης που συγκροτεί ο γαλλικός κήπος του 17ου αιώνα. Στην εξωτική ιστορία του Bounty η Γεωργιανή Βρετανία επιχειρεί τον εμπλουτισμό της φύσης στη βάση ενός πολιτικού προγράμματος. Εν κατακλείδι και οι δύο εκδοχές έχουν ένα χαρακτήρα κατασκευής του φυσικού.

Αντί βιβλιογραφικών αναφορών / Ευχαριστίες:

Το παρόν σημείωμα γράφεται επ' αφορμή σχολίων που έκανε και συζητήσεων που προκάλεσε πάνω στα δύο φιλμ ο κ. Κώστας Μωραΐτης τόσο στα πλαίσια του τρέχοντος μαθήματος όσο και σε αυτά του μεταπτυχιακού.
Τον ευχαριστούμε επίσης που μας υπέδειξε το διαφωτιστικό, αλλά κατά την γνώμη μας ελαφρώς ανυπόφορο, Vatel, του Roland Joffe.   

The Internet Movie Database, Mutiny on the Bounty, 1962
The Internet Movie Database, Vatel, 2000 

Bligh, William, A Voyage to the South Sea, George Nicol, London, 1792.

Harrison, James A. Letters of Madame de Sevigne, ed. J. Harrison, The Atheneum Press, Gin And Company, Boston, 1899. 

Σπουδαστική Ομάδα: Παναγιώτης Σαρπάκης

Κ. Μωραΐτης, Επιλογή Δημοσιεύσεων / K. Moraitis, Selected Publications

01. Παράδοση - Τοπίο - Ιστορία / Tradition - Landscape - History 

02. Ηθική και Αισθητική / Ethics and Aesthetics

03. Η πολιτισμική διεύρυνση των θεωρήσεων του τοπίου (Text available only in greek)

04. Reversing urban centrality (Text available only in english)

Ομάδα Βοζάνη/ Παγώνη_ Παρουσιάσεις στο μάθημα της Τρίτης 13/5- διόρθωση

Λογω μετατόπισης της προγραμματισμένης διάλεξης "ΤΟΠΟ-ΘΕΤΩ" στο μάθημα της Τρίτης στις 12:00 αντί στις 10:00 όπως αρχικά είχε οριστεί, όσον αφορά στην ομάδα Βοζάνη/Παγώνη οι παρουσιάσεις των σπουδαστικών εργασιών θα ξεκινήσουν στις 09:30 το πρωϊ στο αμφιθέατρο του Τομέα ΙΙΙ των Χώρων. Θα μεσολαβήσει διάλειμμα στις 12:00 για την διάλεξη η οποία θα πραγματοποιηθεί στο αμφιθέατρο 008 του κτηρίου Αβέρωφ για όλες τις ομάδες.

 

Το Grand Tour του Joseph Mallord William Turner.

          Ο Joseph Mallord William Turner πραγματοποίησε το Grand Tour της εποχής στην πλέον διαδεδομένη του εκδοχή.
 
          Σε πολύ αδρές γραμμές, από τα μέσα του 17ου έως περίπου τα μέσα του 19ου αιώνα, με μια περίοδο προβλημάτων κατά τους Ναπολεόντειους Πολέμους (1803-1815), το πρόγραμμα του Μεγάλου Ταξειδιού ήταν κάτι σαν, από το Ντόβερ στην Οστένδη ή το Καλαί και από εκεί στο Παρίσι. Κατόπιν στην Γενεύη ή την Λωζάννη, με απώτερο στόχο την διάβαση των Άλπεων, συνήθως μέσω του περάσματος του Αγίου Βερνάρδου, προς την βόρειο Ιταλία. Στην Ιταλία οι προφανείς προορισμοί, μεταξύ άλλων, ήταν η Φλωρεντία, η Βενετία και ασφαλώς η Ρώμη. Η Νάπολη αποτελούσε, λίγο πολύ, την πλέον συνήθη κατάληξη του ταξειδιού με την προσθήκη ίσως, μετά την ανακάλυψη τους στα μέσα του 18ου αι., της Πομπηίας και της Ποσειδωνίας με τους ναούς της Ήρας και της Αθηνάς.

          Ο Turner ξεκίνησε για την Ιταλία το 1819 και επισκέφθηκε την Βενετία, την Ρώμη, την Νάπολη, την Ποσειδωνία και την Φλωρεντία. Θα επιστρέψει στην Ιταλία το 1828.

          Η λιγότερο διαδεδομένη εκδοχή, αυτή στην οποία δεν προχώρησε ο Turner, κατέληγε, ξαναρχίζοντας υπό μιαν έννοια, με το πέρασμα στην Ελλάδα.

          Ίσως εάν ο Turner πραγματοποιούσε το ταξείδι στην Ελλάδα (δέχτηκε πρόταση από τον λόρδο Έλγιν το 1799, την οποία και απέρριψε διαφωνώντας με τους όρους της ανάθεσης) τα σχετικά έργα του να ήταν ακόμα πιο εξωτικά από το The Acropolis,Athens, (1822), όπου μας προσφέρει έναν δεκάστυλο Παρθενώνα, στην βάση του λόφου του οποίου, εμφανίζονται ερείπια που θυμίζουν πολύ το Ηρώδειο αλλά σε εντελώς μη κανονική θέση.

          Το αρχείο της Tate Gallery μας ενημερώνει ότι μάλλον πρόκειται για μια σειρά από σπουδές του Turner για μια μεγαλύτερη σύνθεση του 1830 με τον ίδιο(;) τίτλο.

          Στο παραπάνω έργο το Ηρώδειο έχει επιστρέψει (περίπου;) στην κανονική του θέση αλλά ο Παρθενώνας παραμένει μεγαλύτερος και ίσως μεγαλοπρεπέστερος;

          Προφανώς δεν είναι δυνατόν να έχουμε πρόσβαση στις ακριβείς περιστάσεις ή προθέσεις του Turner δουλεύοντας στα παραπάνω έργα, μπορούμε όμως να προχωρήσουμε σε κάποιες παραγωγικές υποθέσεις. Είναι σχεδόν σίγουρο ότι ο Turner γνώριζε περισσότερα για τον Παρθενώνα από όσα υπονοεί η αναπαράσταση του δεκάστυλου αντικαταστάτη στον λόφο. Τον οκτάστυλο ναό έχουν δει και σχεδιάσει, μεταξύ άλλων, οι Jacques Carrey (1674), ο Richard Dalton ως σχεδιαστής της αποστολής του λόρδου Charlemont (1749;), οι James Stuart και Nicholas Revett (1751), ο Julien-David Le Roy (1755).

          Νομίζουμε όμως ότι ο Turner ήξερε κάτι παραπάνω και για τους μάλλον σπάνιους, θηριώδεις δεκάστυλους ναούς.
          Ο Robin Middleton, στην εξαιρετική εισαγωγή του στο The Ruins of the Most Beautiful Monuments of Greece (2004) του Le Roy, μας ενημερώνει για μια μεταφραστική παρεκτροπή (ή περίπου, καθώς πάνω στο ίδιο θέμα ο William Wilkins στο Atheniensia (1816), στις υποσημειώσεις των σελίδων 154 και 155 κάνει τα αδύνατα δυνατά για να δικαιολογήσει, τουλάχιστον εν πρώτοις, την άποψη των Βρετανών…) του William Newton στην αγγλική μετάφραση των πέντε πρώτων βιβλίων το Βιτρούβιου. Σημειώνουμε ότι η μετάφραση αυτή γίνεται από την ιταλική του Marchese Berardo Galiani του λατινικού κειμένου. Εκεί ο οκτάστυλος ναός του Ολυμπίου Διός μετατράπηκε σε δεκάστυλο και κυριάρχησε με την ως εκ τούτου επαυξημένη μεγαλοπρέπεια του στην Αγγλική ιστοριογραφία με προεξάρχουσα την έκδοση The Antiquities of Athens (1762-1816;) των Stuart και Revett που θα κυριαρχήσει τουλάχιστον στον αγγλόφωνο χώρο. O Stuart, όπως αποσαφηνίζει ο Middleton, διόρθωσε ανερυθρίαστα την αποτύπωση του Revett, μετατρέποντας τον ναό σε δεκάστυλο (επί τη βάση της σχέσης του αριθμού των κιόνων μεταξύ πλάτους και μήκους του ναού). Το πρόβλημα θα βρει τη λύση του πολύ αργότερα, το 1884, με τις ανασκαφές του Francis Crammer Penrose, που θα αποκαλύψουν μια εξίσου παράδοξη πραγματικότητα, έναν οκτάστυλο ναό με είκοσι κατά μήκος κίονες. 

          Στην Ρώμη υπάρχει ένας ναός αφιερωμένος στην Αφροδίτη και την ίδια την Ρώμη, Templum Veneris et Romae, τον οποίο θεμελίωσε το 135μ.Χ. ο Αδριανός, επί των ημερών του οποίου ολοκληρώθηκε και ναός του Ολυμπίου Διός στην Αθήνα. Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα μεγάλο ναό, δεκάστυλο. Ο Turner βρέθηκε στα ερείπια του ναού, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων κατελάμβαναν και καταλαμβάνουν ακόμα, νεότερες κατασκευές, εκκλησίες κλπ. Τεκμήρια της επίσκεψης του αποτελούν το σχετικά σχέδια του στο αρχείο της Tate.
          Μπορούμε να θεωρούμε δεδομένο ότι ο ιδιοφυής Turner είχε υπ’ όψιν του τουλάχιστον δύο γιγαντιαίους δεκάστυλους ναούς, αυτόν του Ολυμπίου Διός στην Αθήνα και αυτόν της Αφροδίτης και της Ρώμης, στην Ρώμη.

          Προκύπτει, επίσης από το αρχείο της Tate, ότι έναυσμα για την Αθηναϊκή φαντασία του Turner αποτέλεσε ένα σχέδιο της Ακρόπολης του αρχιτέκτονα Thomas Allason ο οποίος έφτασε μέχρι την Αθήνα, μάλλον το 1814.

          Στην Αθήνα είχε φτάσει λίγο νωρίτερα, το 1811, ο επίσης αρχιτέκτονας Charles Robert Cockerell με εκτεταμένη δράση στον ελλαδικό χώρο. Εξ αιτίας μάλιστα του πολέμου με τον Ναπολέοντα το Grand Tour του Cockerell καθίσταται πιο εξωτικό από το τυπικό καθώς αναγκάζεται να παρακάμψει την κεντρική Ευρώπη και να κατευθυνθεί στην Ελλάδα. Μια επιμελής αναφορά στον Cockerell ξεπερνάει κατά πολύ τις δυνατότητες του συντάκτη του παρόντος, εντούτοις μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα το έργο του The Professor’s Dream (1848). Το ενδιαφέρον βρίσκεται στην συνάφεια αλλά και την διαφορά των δύο αναπαραστάσεων – κατασκευών, του αρχικού The Acropolis, του 1822 του Turner και του ονείρου του Cockerell. Τα δύο έργα μπορούν να αντιμετωπιστούν ως λεπτοφυείς σπουδές εννοιών όπως η ιστορία, το μνημείο και η αναπαράσταση. Υπάρχει όμως μια διαφορά που μας φαίνεται ιδιαίτερης σημασίας. Ο Turner συναρμόζει ξένα μεταξύ τους στοιχεία προκαλώντας ίσως αναγνώσεις και αφηγήσεις όπως αυτή που επιχειρήθηκε παραπάνω. Ο Cockerell, σε ένα tour de force, παραθέτει με εμβληματικό τρόπο ολόκληρο το εύρος της αυτοκρατορίας. Ίσως η διαφορά που προσπαθούμε να εντοπίσουμε να είναι αυτή μεταξύ νεωτερικότητας και αυτοκρατορίας.

Αντί βιβλιογραφικών αναφορών / Ευχαριστίες:

Ευχαριστούμε την κα Αριάδνη Βοζάνη που έθεσε υπ’ όψιν μας το αρχικό έργο του J. M. W. Turner.

Γιακωβάκη, Νάσια, Ευρώπη μέσω Ελλάδας, ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ «ΕΣΤΙΑΣ», Αθήνα 2011. Σχετικά με τα του Grand Tour αλλά και τα της πολιτικής τάξης της ‘ανακάλυψης’ των πολιτιστικών προγόνων ανάμεσα στους Ρωμαίους και τους αρχαίους Έλληνες από τους σύγχρονους Ευρωπαίους.

Le Roy, Julien David, The Ruins of the Most Beautiful Monuments of Greece (1758), ed. Robin Middleton, Getty Publications, Los Angeles, 2004.

Le Roy, Julien David, Les ruines des plus beaux monuments de la Grèce, 1758.

Wilkins, William, Atheniensia, or Remarks of the Topography and Buildings in Athens, 1816. Όπου και εδώ ο ναός του Δία είναι δεκάστυλος, σελ. 154.

Leake, William Martin, The topography of Athens: With some remarks on its antiquities, 1821.
Όπως και στο έργο του Wilkins, ο ναός του Δία εμφανίζεται και εδώ δεκάστυλος, σελ. 44.

Dodwell, Edward, A Classical and Topographical Tour through Greece, 1819.

Dodwell, Edward, Views in Greece, 1821. Όπου παρουσιάζονται εξαιρετικές απόψεις του Παρθενώνα, σελ. 31 και 35.
 
Stuart, James & Revett, Nicholas, The Antiquities of Athens, Vol. I, 1762. Tο έργο συμπληρώνεται με περαιτέρω τόμους, το 1790, το 1794(;), έναν τέταρτο, τελευταίο(;) το 1816.

Stuart, James & Revett, Nicholas, The Antiquities of Athens, επανέκδοση του 1837 από τον εκδότη Charles Tilt, στο Λονδίνο.

Urban, Sylvanus, The Gentleman’s Magazine, Vol. 37, John Bowyer Nichols and Son, London, 1852. Για την νεκρολογία του Thomas Allason, σελ. 526-527.

Ιδιαίτερα χρήσιμο υλικό αντλήθηκε από τους ιστότοπους της Tate Gallery, του Βρετανικού Μουσείου και της RIBA.

athens_lofoi-dwg

https://www.dropbox.com/sh/on9ysffojng1sci/AADiyp5BKnKf0dSJBjv8_UpCa

"ΤΟΠΟ-ΘΕΤΩ" | ΔΙΑΛΕΞΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ 13/5

Στο μάθημα της Τρίτης 13/5 θα πραγματοποιηθεί για όλες τις ομάδες διάλεξη -
παρουσίαση της Διπλωματικής Εργασίας "Τοπο-θετώ". Η διάλεξη θα γίνει στο
Αμφιθέατρο 008, στο ισόγειο του Κτιρίου Αβέρωφ και θα ξεκινήσει στις 12:00.

ΤΟΠΟ - ΘΕΤΩ

 

ΟΜΑΔΑ ΣΠΟΥΔΑΣΤΩΝ:

Γ. Ηλιάδης   Α. Κουκουλά   Ε. Σταυρακάκης

ΕΠΙΒΛΕΠΟΝΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ:

Α. Κούρκουλας   Β. Ξένου

 ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ:

Γ. ΓΥΠΑΡΑΚΗΣ   Χ. ΚΙΡΠΟΤΙΝ   Μ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΥ

 

 

Στόχος αυτής της διπλωματικής είναι μέσα από τρεις   ενδεικτικές παρεμβάσεις στην Αθήνα να γίνει μια διερεύνηση γυρω απο την έννοιες του τόπου, του μύθου και της αίσθησης. Αφορμή αποτελεί η εμμονή μας με την ακρόπολη σαν το κέντρο βάρους αυτής της πόλης.  Η ακρόπολη είναι καταγεγραμμένη στο συλλογικό υποσεινήδητο του κόσμου ως Μνημείο. Το μνημείο, σύμφωνα με τον A. Rossi αποτελεί βασική αγκύρωση της μνήμης, η οποία θεωρείται οτιδήποτε αντιστέκεται στον χρόνο και παρόλες τις αλλαγές αυτή παραμένει.

Μια περαιτέρω επεξεργασία αυτής της συνθήκης είναι η διερεύνηση της σχέσης τόπου και μνήμης όπως αυτή προκύπτει μέσα από την Ακρόπολη. Πιο συγκεκριμένα επισκεφτήκαμε  12 σημεία της πόλης και εξετάσαμε τις συνθήκες θέασης, κίνησης του σώματος και γεωμετρίας  σε σχέση με το μνημείο.  Μέσα από αυτή την αναζήτηση επιλέξαμε να συνοψίσουμε τις χωρικές ποιότητες κάθε περιοχής σε ένα αφαιρετικό μοντέλο.

Σε ένα δεύτερο επίπεδο επεξεργασίας προσπαθήσαμε να αποδώσουμε την ισχυρή χωρική διάσταση που εμπεριέχουν οι ιδιότητες των θεών του Ολύμπου όπως αυτές προκύπτουν μέσα από τη μυθολογία. Λόγω της πληθώρας των χωρικών ποιοτήτων απομονώνουμε μία αντιπροσωπευτική και την αποδίδουμε χωρικά σε μοντέλο.

Τελικά γίνεται ενδεικτικά μία πιθανή αντιστοίχηση χωρικών ποιοτήτων θεών σε χωρικές ποιότητες τόπων. Αυτός ήταν ο κύριος λόγος που σχεδιάσαμε τρεις παρεμβάσεις στην Αθήνα, έναν φούρνο κουλουριών στην Ιερά οδό, ένα ανέβασμα στην Πλάκα και την πλατεία Μοναστηρακίου.

Σε κάθε μία από αυτές τις παρεμβάσεις υπήρχε το ζητούμενο επανεξέτασης και επαναπροσδιορισμού του βλέμματος κάτω από ειδικές συνθήκες σκηνοθεσίας.  Πιο συγκεκριμένα οι ειδικές συνθήκες θέασης του μνημείου και κίνησης του σώματος σε σχέση με το βλέμμα, ο χειρισμός των φυσικών φαινόμενων και των χωρικών ιδιοτήτων των θεών αποδίδονται σε αρχιτεκτονικό χώρο. 

 

Ιούνιος 2005